Bertil Vallien (1938 - )
door Hinne Plenter (Museum Hedendaagse Grafiek , Museum Hedendaagse Glaskunst, Vledder)
Is Bertil Vallien prettig gestoord? Als je een foto van hem ziet waarop hij met brede armzwaaien zijn dorp uit marcheert aan het hoofd van het plaatselijke hoempa-orkest of een foto waarop hij staat afgebeeld op het dak van een Volkswagenbusje zwaaiend met een Amerikaanse vlag, zou je dat misschien even denken. Een kleurenfoto van hem, staande in een waarschijnlijk niet al te warm Zweeds meer, met alleen zijn hoofd boven water, achter een drietal van zijn glazen kunstwerken, versterkt deze gedachte nog.
 |
Als je hem ontmoet valt dat alleszins mee. Hij is erg aardig, neemt de tijd voor je, ook al heeft hij het druk. En gek is hij duidelijk niet. Wel altijd te porren voor een geintje en genietend van het leven.
Is Bertil Vallien de beste glaskunstenaar van Zweden? Moeilijke vraag als je niet alle glaskunstenaars kent. Bertil Vallien timmert wel het meest aan de weg. Tentoonstellingen in Europa en Amerika, werk in museums over de hele wereld, belangrijke opdrachten. En natuurlijk is zijn werk duur.
In 1938 werd hij geboren in Sollentuna, een voorstad van Stockholm, als zoon van een schilder-behanger. Er waren zeven kinderen, die in een strakke godsdienstige sfeer werden opgevoed. Zijn ouders waren lid van de Pinksterbeweging. De jonge Bertil was bij het het kerkelijk leven betrokken: hij speelde cornet in het muziekkorps.
Na de lagere school kwam hij als leerling-behanger in dienst bij zijn vader. Dat hij een kunstenaar in den dop was bleek toen hij de kale muren bedekte met tekeningen. Wat voor tekeningen dat waren vermeld het verhaal niet. Maar toen bleek dat ze door het behang heen zichtbaar bleven, werd hij op staande voet ontslagen en een bloeiende carrière als behanger in de kiem gesmoord.
De jonge Bertil ging werken als etaleur en volgde daarnaast een commerciële opleiding. In 1955 ging hij naar de Konstfack school in Stockholm, waar hij de keramiek opleiding deed. Vervolgens deed hij een tweejarige opleiding aan de HKS (Högre Konstindustriella Skolan). Daar was hij voorzitter van de studenten vereniging en ontmoette hij zijn vrouw Ulrica Hydman, die twee klassen lager zat. Tegenwoordig is Ulrica Hydman Vallien bekend als een van de Kosta-Boda ontwerpers.
Doordat hem een beurs werd toegekend kon Bertil Vallien naar Amerika, waar hij veel leerde. Wat later trok hij met Ulrica naar Mexico en onderging daar de invloeden van de kultuur van de oude Maya-indianen.
Bij zijn thuiskomst in 1963 trad hij in dienst van de Åfors glasfabriek als ontwerper. Ulrica begon er een pottenbakkerij. Samen met Kosta, Johansfors en Boda werd Åfors verenigd tot de Kosta-Boda fabrieken. In 1989 kwam Orrefors daar nog bij.
 |
Wat zijn kunstopvatting betreft kan gezegd worden dat hij het gladde, geroutineerde vakmanschap wantrouwde. Hij zag dat als een belemmerende faktor en tekende daarom vaak bewust met de linkerhand om dat tegen te gaan. Ook werkte hij met mallen van draadgaas en pakpapier, Wat glas opleverde met bizarre vormen en oppervlaktestrukturen. Hij eksperimenteerde voortdurend, altijd op zoek naar iets nieuws, altijd in de weer. Toch vond hij nog tijd voor iets anders: In 1967 ging hij ook nog lesgeven aan zijn vroegere school, de Konstfack school.
Het eerste door Bertil Vallien ontworpen werk, gemerkt V 101, verliet de Kosta Boda fabrieken in 1960, gevolgd door vele andere, mogelijk meer dan 600 totaal. Behalve produktieglas maakte Bertil Vallien ook beperkte oplagen ('limited editions') van 6 - 300 eksemplaren, de zogenaamde 'Ateljéserierna'.
Heel bekend werd Vallien door zijn boot-skulpturen, bootvormige in zand gegoten glasbeelden, tot wel vier meter lang en duizenden kilo's zwaar. Technisch moeilijk te maken door de spanningen die optreden door de temperatuurverschillen tussen het inwendige en de oppervlakte. Vallien giet er ook altijd een paar tegelijk, mislukt de een dan heeft hij de andere nog over.
 |
Vanaf 1988 maakt Bertil Vallien steeds meer staande beelden, ook in zand gegoten. Vaak abstrakt, maar ook wel met de vrouw als herkenbaar motief. Soms ook aanvaardt hij opdrachten voor kerkelijke monumenten of zelfs hele altaren van -overwegend- glas. Eind jaren negentig komen dan zijn tentoonstellingen met de vele levensgrote glazen hoofden vaak op manshoge sokkels van donker geïmpregneerd hout.
 |
Bertil Vallien is nog altijd de hoofdontwerper van Kosta-Boda. Hij wordt door het bedrijf in de gelegenheid gesteld ook zijn eigen aspiraties te volgen. De bedrijfsleiding beseft dat het hebben van een studio van belang is voor de kwaliteit van de vormgeving van het produktieglas. Ook andere ontwerpers zijn daar aktief, zoals Bertil Valliens vrouw Ulrica Hydman Vallien en de jongere Gunnel Sahlin.
 |
Bronnen:
- Huvudbok, Bertil Vallien door Richard Rådström, 1997. ISBN 91 - 630 - 5506 - 6
- Anod, Bertil Vallien door Peter Nilson. Uitg. Norstedts
- Bertil Vallien door Gunnar Lindqvist. Uitg. Carlsson Bokförlag, Stockholm. ISBN 91 -7798-796- 5
